Larraganenako Estela


 

Gorlizko erdialdean dagoen Larraganena baserrian disko-formako hilarri bat aurkitu zen, gaur arte ezezaguna. Hilarria erdi lurperatuta zegoen jabetza horretako lorategian, eta bizilagunek antzinako eguzki-erlojutzat hartu zuten.

Materiala eta kontserbazio-egoera

Landutako materiala gris koloreko hareharria da. Haren neurriak 92 cm-ko diametroa eta 21,5 cm-ko lodiera dira.

Kontserbazio egoera nahiko ona du, apaindura garbi ikusten da aurrealdean, atzealdea eta ertza zati hondatuenak izanik. Ertzak asko sufritu du, herriko bizilagunek aiztoak eta segak zorrozteko erabili baitzuten.

Motibo apaingarria

Motibo apaingarria antzekoa da bi aldeetan. Aurrealdeko dekorazioa zirkulu txiki batean oinarritzen da; zirkuluak 8 cm-ko diametroa du erliebean eta honekiko zentrokide dira, hiru banda erliebean. Kanpoko bien artean 34 triangelu isoszelez osatutako orla bat dago. Atzealdeko dekorazioari dagokionez, aurrealdekoak bezalako zerrendak ditu, baina triangeluen orla falta zaio. Apaintzeko, erliebe baxuko teknika erabili da, leunki markatua, eraztun jakin batzuei aplikatuta, multzoan nabarmendu daitezen. Zirkuluak, diametro gorakorrekoak, erdiko puntu batetik abiatuta trazatu ziren, hilarriaren erdian haren euste-puntuak arrastoa utzi zion tresna batez baliatuz. Bi aldeetako eraztunek perfekzio handia dute trazaduran, eta ia bat datoz diametroekin

Bi aldeen arteko aldea da atzealdeak eraztun sinple edo lauak baino ez dituela erakusten, eta aurrealdeak, berriz, dekorazio geometriko koskatua duen friso batean inskribaturik ditu. Dekorazio hori, nahiko hondatuta egon arren, baxu erliebe teknikak erabilita eginda dago. Hala ere, frisoa osatzen duten hogeita hamahiru triangelu isoszele guztiak ez dira beheratu, baizik eta horietako sei ikus ditzakegu, aipatutako harri-teknika honen erabilera ahulki erakusten dutenak.

Non aurki ditzakegu antzeko hilarriak?

Euskal Herriko beste leku batzuetan eta Cantabrian antzeko dekorazioa duten hilarriak aurkitu dituzte.
• Sansoloko hilarria (lruña), diametro txikixeagoa eta nahiko meheagoa duena. Dekorazioa antzekoa da aurrealdean, baina triangelu-orla bikoitza da eta erdian bat egiten duten lau erradio ditu.
• Emerandoko hilarria (Meñaka), aurrekoaren ia berdina, barruan trizula bat duela. Diametroa aztertutakoaren antzekoa da, eta lodiera zertxobait handiagoa.
• Larrabetzuko (Galdakao) San Salbatore hilarria, erdi-lodierakoa eta diametro txikiagokoa, triangelu isoszelez apaindua, gurutze bat duela.
• Barrosko hilarria (Barros). Apaingarri gisa hiru eraztun zentrokide ditu, lauak bi barnealdeak eta triangeluak kanpoaldea. Erdian, disko bat agertzen da lau ilgorekin.

Ale horiek guztiak Burdin Aroan kronologizatu dira. Triangeluen eta banda zentrokideen dekorazio mota hori Brontze Arotik aurrera agertzen da eta Erdi Arora arte luzatzen da, bai hilarrietan, bai era guztietako objektu eta altzarietan; horregatik da zaila datazioa egitea.

Zer sinbolizatzen dute?

Ia autore guztiak bat datoz esanahi sinboliko astrala ematearekin. Indoeuropar herriek, zeltek batez ere, etengabe errepikatzen dituzte Eguzkiaren eskematizazioak adierazpen artistikoetan, eta badirudi horri erantzuten diotela Larraganenaren hilarria apaintzen duten motiboek.

Compartir:
© 2023 Gorlizko Udala | Legezko oharra I Lege oharra – Pribatutasun politika I Cookien politika