Inguruko mendien hamarka kilometroak trinko estaltzen dituzten basoak ezagutzen al dituzue? Ez pinudiak edo eukaliptoekin sortutakoak, ez. Horiek berriagoak dira, modernoagoak. Beste motatako basoei buruz ari naiz, pagadiak eta hariztiak nagusiak dira bertoko baso primitiboan. Hantxe ez da arraroa urki zurixkak topatzea, haltz eta lizarren batekin nahasten direnak. Baso horiek dira, hain zuzen ere, Basajaun erraldoiaren bizilekua. Bere bikotearekin –Basandere- ibiltzen da leku batetik bestera, otsoak urrun mantentzen eta artaldeak zaintzen.
¡Basojaunn! ¡Badatoz otsoak!… Badatoz otsoak!
¡Basajaunn! ¡Zaindu artaldea! ¡Badatoz otsoak!
KONDAIRA
Sarako eskualde menditsuan San Martiniko izeneko gazte bat bizi izan zen orain hainbat bosturteko. Adimentsua eta azkarra zen gutxi bezala, eta, hainbat trikimailuri esker, bertan bizi ziren Basajaun erraldoien teknika batzuk ikastea lortu zuen. Horrek lagundu egin zion gizakiari bere bizi kalitatea hobetzen. Gauzak horrela, badirudi gaztea errota batean bizi zela, eta bere lanaren bitartez bizirautea ahalbidetzen zion dirua irabazten zuela. Aitzitik, konponbide zaileko arazo bat zuen: bere errotaren ardatza haritzean eginikoa zen eta azkar erretzen zen frikzioarengatik, etengabe lanerako balio guztia galduz. Mihi gaizto batzuk diote denbora gehiago pasatzen zuela arazoa konpontzen ehortzi beharrekoa ehorzten baino, eta horregatik San Martinikori “errotari” deitu ordez, “konpontzaile” deitzen zioten, baina hori beste istorio bat da. Aldiz, jakina zen Basajaunen erroten ardatzak askoz ere iraunkorragoak zirela, hainbat bosturteko iraunez ordezkatzeko beharrik eduki gabe.
– Nola ikasi haiengandik ardatzak eraikitzen?-, pentsatzen zuen goizero San Martinikok, erantzunik topatu gabe, ordea.
Baina egun batean amarru batekin saiatzea otu zitzaion: mezulari bat bidali zuen Basajaunen basora, bere errotak inolako etenik gabe funtzionatzen zuela barreiatu zezan. Eta horixe egin zuen mezulariak. Lau haizeetara errotariak agindutakoa oihukatuz, baso osoa zeharkatu zuen atsedenik gabe, Basajaun erraldoi bat bere aurrean jarri zen arte. Hark, mezulariak oihukatutakoa entzundakoan, zera erantzun zion:
– “Horrek esan nahi du otsaileko ilbeheran moztutako haltzarekin egindako ardatza jarri diola”. Horixe erantzun zion erraldoi iletsuak, bere hitzekin bere arrazak horrenbeste denboran eta ardura handiz gordetako sekretua jakinarazten zebilela konturatu gabe.
Eta mezulariak zera erantzun zion: -“Ez, ez du jarri, baina jarriko du”.
Eta horrela jakin zuten gizakiek errotaren ardatza egiteko sekretua.
Aritza Bergara Alustizak idatzitako testua
